Tuna Nehri'nin en büyük kolu olan Tisza Nehri artık sakin bir akarsu değil. İklim değişikliği, beş ülkeden geçen havzasında sel ve kuraklıkların sıklığını ve şiddetini artırdı. Bu ülkelerden ikisi olan Macaristan ve Sırbistan, bu olaylara daha iyi tepki verebilmek için veri paylaşmaya ve birlikte çalışmaya karar verdi.
DİJİTAL SU YÖNETİM PLATFORMU
Novi Sad Üniversitesi'nde doçent ve ADAPTisa koordinatörü Slobodan Kolaković, "Amacımız, sınır ötesi uzmanların, kurumların ve karar vericilerin veri alışverişi yapabileceği, riskleri tahmin edebileceği ve gerçek zamanlı yanıtları koordine edebileceği entegre bir su yönetim platformu, diyelim ki bir 'dijital alan' geliştirmektir" diye belirtiyor. Bu proje, iklim değişikliğinin artan etkisiyle başa çıkmak için Sırbistan ve Macaristan'dan üniversiteler ve kamu su yönetim şirketleri gibi kilit kurumları deneyim, teknoloji ve bilgi paylaşımı için bir araya getiriyor.
NEHİR TEMİZLİĞİ VE SU ANALİZLERİ
16 Ekim'de Sırbistan'ın Bečej kentinde altmıştan fazla gönüllü - öğretmenler, üniversite öğrencileri ve vatandaşlar - nehir kıyılarında ve nehir yatağında onlarca kilometre boyunca görünen tüm çöpleri toplamak için bir araya geldi. Sırbistan'daki bu temizlik operasyonu, Avrupa bölgeler arası projesi ADAPTisa tarafından uygulanan önlemlerin bir parçası. Kolaković'e göre, "Büyük seller olduğunda, dalgalar çok fazla çöp taşıyor ve nehrin üst kısmından gelen sorunlarla karşılaştık: atıklar Ukrayna ve Macaristan'dan Sırbistan'a kadar geliyor. Atıklar kıyılarımızda çok fazla zorluğa neden oldu. Bu eylemlerin amacı tam olarak farkındalık yaratmaktır". Aynı zamanda, bir grup araştırmacı nehir kıyısında ve Tisza nehir yatağının ortasında su örnekleri alıyor. Proje tarafından finanse edilen mini taşınabilir bir laboratuvar sayesinde suyun pH, ftalat ve pestisit seviyeleri dahil olmak üzere niteliklerini inceliyorlar.
HAFIZA KAYDI VE TEKNOLOJİK ÇÖZÜMLER
ADAPTisa projesi, bu bölgede Tisza Nehri için entegre bir yönetim platformu oluşturmak üzere nehir izleme ve veri iletimine dayanıyor. Her iki ülkedeki kamu su yönetim platformları bunu kullanacak. Macaristan'ın Szeged kentindeki Aşağı Tisza Bölgesel Su Yönetimi Müdürlüğü'nün web sitesi aracılığıyla kamuya açık olacak. Geliştirmeleri, tarihsel hidrolojik veriler, gerçek zamanlı ölçümler ve hidrolik model simülasyonlarının birleşimine dayanarak sel ve kuraklıkları tahmin etmek için yapay zekâ kullanıyor. ADAPTisa'nın toplam bütçesi 1,4 milyon avro olup, yüzde 85'i Avrupa Birliği Uyum Politikası tarafından, geri kalanı ise her iki ülkedeki proje ortakları tarafından finanse edildi. 2006'da Tisza on metreden fazla yükselirken, şimdi Szeged'deki nehir seviyesi zar zor bir metre. Aşağı Tisza Bölgesel Su Yönetimi Müdürlüğü (ATIVIZIG) başkanı Péter Kozák, "Kuraklık aşırı" diye vurguluyor. "Bu analizlerle değişikliklerin arka planı hakkında daha derin bilgiler elde edeceğiz ve bu nedenle, bu cihazlarla, yüzey suyunun restorasyonu veya yeni bir tutma alanı kullanımı için en ucuz ve en hızlı çözümü, ölçümleri bulabiliriz" diye belirtiyor. Onun için en kötü senaryo mevcut olan: "düşük yağış, ardından aşırı yüksek sıcaklıklar, yüksek su buharlaşması ve düşük nehir akışları".
